Wierdenland & Waddenkust › Kies voor Groningen: natuurbeleving
Wierdenland & Waddenkust

Bedankt voor het geven van uw mening over de natuur en het landschap van het Wierdenland en de Waddenkust?

Werelderfgoed Waddenzee, Nationaal Landschap Middag- Humsterland, Nationaal park Lauwersmeer

De regio Wierdenland en de Waddenkust beslaat een groot deel van Noord-Groningen en bevat een schat aan cultuurhistorische patronen en -elementen. Het gebied is lange tijd onder invloed van de zee geweest. Dat is goed te zien aan het grote aantal wierden, dijken en voormalige zee-inbraken.

Karakteristiek voor Wierdenland en Waddenkust is onder meer (en dit is slechts een kleine greep uit de veelheid):

  • Contrasten; tussen de grote open groene ruimten en de meer besloten wierden en dorpen op de kwelderwallen; tussen de onregelmatige verkaveling in het Wierdenland en de rechthoekige grootschalige- in het dijkenlandschap
  • Zeer oude bewoningspatronen zoals de wierden
  • Doorzichten op het landschap vanuit wierden en dorpslinten en andersom op de karakteristieke dorpssilhouetten
  • Kronkelend beloop van rivieren en beken, zoals Reitdiep, Fivel en Lauwers
  • Dijken met onderbrekingen voor het verkeer (dijkcoupures) en schotbalkenhuisjes
  • Uniek stelsel van aan dorpen gekoppelde, bevaarbare wateren, met maren, trekvaarten en voormalige getijderivieren.
  • Monumentale boerderijen, borgen en kerken, borg-, kerk- en kloosterterreinen

Karakteristiek voor de natuur van Wierdenland en Waddenkust (Reitdiepgebied, Fransum, Appingedam) is onder meer:

Bij vochtige kleigraslandgebieden:

  • Weidevogels zoals de Tureluur
  • Bloemrijke graslanden
  • Vochtige en natte graslanden
  • Riet en ruigtebegroeiingen langs natuurlijke waterlopen en wegbermen, met hier en daar de Paarse morgenster
  • Overwinterende ganzen/eenden en steltlopers

Bij het Lauwersmeergebied (afgesloten zoete zeearm):

  • Water- en moerasvogels zoals de Zeearend
  • Open water
  • Broed-, rust- en foerageergebied voor water- en moerasvogels
  • Vochtige en natte schraallanden
  • Bloemrijke graslanden met Parnassia en orchideeën
  • Voedselrijke graslanden
  • Rietland en ruigte
  • Struweel

Bij Wadden en kwelders (grootschalig zout getijdenlandschap):

  • Slik- en zandplaten
  • Kweldergraslanden
  • Broedvogels zoals de Veldleeuwerik
  • Foeragerende steltlopers, ganzen
  • Hoogwater vlucht-plaatsen voor vogels
  • Kraamkamerfunctie voor vissen
  • Zeehonden

 

Ligging van het Wierdenland en de Waddenkust in de provincie Groningen

Reacties van bezoekers

    • M O
    • maandag 11 december 2017
    • 14:09

    Als alles in eenheid zou kunnen leven dan zou de combinatie van wonen, werken, recreatie mooi zijn. Maar is dat haalbaar? Wat mij zorgen baart is de eemshaven & de chemie van Delfzijl die absoluut de waddenzee bedreigen. Was zeer geschokt door de docu beerput Nederland. Wat mijn hoop voor de toekomst is om duurzaam te bouwen, de energie transitie die daadwerkelijk al lang kan en die kolen centrale kan dan dicht.
    Bescherm de natuur van dit prachtige gebied, dit kan op een duurzame manier. Wonen, werken & recratie zouden we ook op een andere manier moeten gaan invullen. Als we als mensen doorkrijgen wat ons eco systeem is en wat het nodig is dan kunnen we dat met elkaar versterken.
    Want zonder natuur, geen leven! Dit gebied is uniek, bezoek maar eens het wierdenmuseum in Ezinge om te beseffen op wat voor bijzonder stuk Grunn we wonen!
    Het zou mooi zijn als de provincie nog meer laat zien dat het staat voor de mooie Groningse provincie die een voorloper kan zijn op oa duurzame energie. En dit hoeft niet ten koste te gaan van de economie, want daar in Den Haag hadden ze onze provincie al lang als pilot kunnen gebruiken met de aardgasproblematiek.
    Mag ik nog opmerken dat het fijn is dat jullie als provincie dit onderzoek doen. Ben erg benieuwd wat jullie met de uitkomsten gaan doen!

      • SY van Brakel
      • woensdag 13 december 2017
      • 17:58

      In Garnwerd vinden zowel kinderen, ouderen als passanten fantastische recreatieve lokaties om te genieten van de natuur.
      Die recreatieve mogelijkheden missen in het gebied tussen Eemshaven en Garnwerd.

      • Marieke Bootsma Statenlid SP
      • zondag 17 december 2017
      • 17:44

      Dank voor uw reactie.
      Ontluisterend was de docu Beerput. Niet te bevatten dat mensen hun eigen belang zo voorop stellen. Wat een schande en schade.
      Een balans tussen economie en ecologie is mogelijk. Veel inwoners hebben goede ideeen, en daar gaan we graag mee in gesprek.

    • P.Schepel
    • maandag 11 december 2017
    • 14:44

    Als pilot van Natuurmonumenten zijn in 2011 het Biessumerbos en Voolhok overgenomen van de gemeente Delfzijl. De bedoeling was en is dat de gebieden beheert worden door omwonenden, recreanten en gebruikers. Daar is door de bewoners van Delfzijl ruimschoots op ingesprongen met de oprichting van de Gebiedsgroep Delfzijl, met sinds 2012 zo'n 50 vrijwilligers die elke eerste zaterdag van de maand aan de slag gaan in beide gebieden. In 2013 is er door de Gebiedsgroep een Visie bij de Gemeente Delfzijl ingediend tot het ontwikkelen van een Groene Gordel aan de Noord-West kant van Delfzijl met daarin een centrale rol voor de beide wierden Biessum en Uitwierde. We spreken hier over een open wierde landschap met al zijn radialen en weilanden die 1000 na Chr. ook al zo op de kaarten stond. Dor de manege Delfzijl te verplaatsen naar Sportpark Uitwierde kregen we zo een ideale combinatie van een historisch wierdelandschap beheerd door Natuurmonumenten met daarbij recreatie beheerd door de Manege. Tot op heden zijn onze plannen niet gerealiseerd en is de gemeente zelfs voornemens het hele gebied van Sportpark Uitwierde te kappen. De klok wordt dus weer 50 jaar terug gezet. In de opinie van de Gebiedsgroep een zeer gemiste kans tot behoud en verdere ontplooing c.q. behoud van dit schitterende wierdelandschap.

    • Wim Klaassen
    • maandag 11 december 2017
    • 16:18

    Eemshaven heeft een geweldige kans om werkgelegenheid aan te trekken met ICT en duurzame energie. Wie heeft hier ooit groen licht gegeven voor een energiecentrale op verouderde fossiele energie? Verder is het hoge land zeer geschikt voor akkerbouw. Er zijn kansen voor toerisme in Pieterburen en Lauwersoog, maar interessante gebieden als Middag-Humsterland zullen nooit toeristisch worden. Het waddengebied staat terecht op de werelderfgoedlijst, daar mag meer aandacht aan worden gegeven.

    • Bart Mintjewerf
    • maandag 11 december 2017
    • 17:24

    Natuurlijk kies je voor versterking van natuur en landschap. Vele prachtige kansen liggen in onze mooie provincie. Aan de andere kant willen we ook wonen, werken, recreëren. Dit zijn vaak tegenstrijdige belangen. Met elkaar moeten we ervoor zorgen dat je met elkaar hierover praat en gezamenlijk oplossingen zoekt waarbij je zoveel mogelijk tegemoet komt aan de verschillende belangen en hier handen en voeten aan wil geven. Wel staat echter een duurzame, ofwel een samenleving welke “onbeschadigd” doorgegeven kan worden aan de generaties na ons hierbij bovenaan. Wie kan daar tegen zijn......

    • Piet
    • dinsdag 12 december 2017
    • 07:14

    Zonder economie nog meer krimp en vergrijzing.

    • Anny Martens
    • dinsdag 12 december 2017
    • 10:18

    We moeten zuinig zijn op het weidse en agrarische karakter. Steeds meer boerderijen verdwijnen of verpauperen. De ruimte die we hier nog hebben moeten we koesteren. Stop met het aanleggen van zonneparken. Help boeren met het verwijderen van hun asbestdaken en leg er zonnepanelen op. Twee vliegen in een klap.

    • Derwin Schorren
    • dinsdag 12 december 2017
    • 12:21

    Bescherming van cultuur en landschap gaat hand in hand met het verhogen van de bedrijvigheid in de dorpen. Zorg dat dat goed wordt gefaciliteerd en zorg dat (horizon) vervuilende industrie wordt geweerd.

    • geert hielema
    • dinsdag 12 december 2017
    • 12:54

    Alle mensen die hebben bijgedragen aan het tot stand komen van deze mooie vragenlijst krijgen een salaris (toch prettig, voor het in stand houden van huishouding, hypotheek, vakantie, sport en wat niet al) dankzij de belastingopbrengsten van winsten die in de economische sector worden gemaakt.
    Dus, zeg het maar........

    • barbara de beaufort
    • dinsdag 12 december 2017
    • 13:19

    De natuur moet zeker worden beschermd en uitgebreid. Dat kan door meer natuurgebieden aan te leggen, maar ook door een speerpunt te maken van samenwerking met de agrariërs in dit gebied. Enerzijds duidelijke regelgeving (en handhaving!) als het om bescherming van de natuur en het landschap gaat, anderzijds (bv. financieel) faciliteren dat boeren op een andere manier met grond en gewas om kunnen gaan - wat sommigen ook best willen. Dan komt het eigene van deze prachtige provincie weer meer tot z'n recht en daarmee wordt de aantrekkelijkheid voor bewoners en toeristen vergroot. Dat is beter dan allerlei inwisselbare attracties verzinnen of wegverbredingen en nieuwbouwwijken doorvoeren.

    • DD Dmith
    • dinsdag 12 december 2017
    • 14:16

    Economie moet verduurzamen. Eemshaven moet inzetten op groen & schoon waar binnen kaders ruimte is voor groei. De chemie bij Delfzijl zou stapsgewijs moeten worden versoberd en worden afgebouwd dan wel verplaatst naar andere locaties in Nederland. Ook daar inzetten op groen & schoon. Verder moet het waddengebied nog beter beschermd worden. Het wierden borgen en terpen landschap, waddenkust kwelders, polderlandschap, t’Groninger land moet ook beschermd worden. Land en akkerbouw moet daarbij hand in hand gaan en meer duurzaam worden.

    • DD Dmith
    • dinsdag 12 december 2017
    • 14:16

    Economie moet verduurzamen. Eemshaven moet inzetten op groen & schoon waar binnen kaders ruimte is voor groei. De chemie bij Delfzijl zou stapsgewijs moeten worden versoberd en worden afgebouwd dan wel verplaatst naar andere locaties in Nederland. Ook daar inzetten op groen & schoon. Verder moet het waddengebied nog beter beschermd worden. Het wierden borgen en terpen landschap, waddenkust kwelders, polderlandschap, t’Groninger land moet ook beschermd worden. Land en akkerbouw moet daarbij hand in hand gaan en meer duurzaam worden.

    • Elma Middel
    • dinsdag 12 december 2017
    • 15:31

    Het wierdenlandschap is uniek en verdient bescherming. De natuur staat door de merendeels traditionale landbouw stevig onder druk. Bijen, vlinders maar ook andere insecten en vogels moeten het doen met woestijnen van monocultuur. Door de toepassing van giftige onkruidverdelging en chemische gewasbescherming, het geknoei met de grondwaterstand ten gunste van de gaswinning en landbouw, is de biodiversiteit schrikbarend teruggelopen in de afgelopen decennia. Anders dan in bijvoorbeeld Drente en Friesland, bestaan er in Groningen nauwelijks bermen en wegkanten (slechts strookjes van 30-50 cm tot een taluud met diepe greppels). Stimuleren van bloei en bijenmengsels in alle grond waar geen landbouw op wordt bedreven is eigenlijk geen nice-to-have maar een noodzaak. Ook zouden gemeenten en provincie meer bloeiende bomen kunnen planten (ipv de traditionele Populier, Es of Iep). Esdoorns, kastanjes, zomer- en winterlindes, lijsterbessen, sierappels enz. kunnen insecten voorzien van stuifmeel en honing. Subsidie op wildbloemenstroken langs velden met tarwe/gerst/haver mét voorlichting aan de boer (minder muizenvraat, hogere opbrengst) is ook een middel. Ik denk ook aan beter toezicht op het vervuilen van weidegrond met gier van varkensfabrieken. Met geld en informatie stimuleren van boeren om over te schakelen naar meer 'inclusieve' landbouwmethodes.

      • Ron Iwema
      • zondag 17 december 2017
      • 10:31

      U zet landbouw wel slecht weg. Gewasbescherming zal altijd binnen de geldende regels uitgevoerd worden. Ook in groningen hebben boeren zich te houden aan een spuit vrije zone van 50 cm vanf het taluud. Grasland mag bemest worden met door de EU vast gestelde hoeveelheid N en P verdeeld in dierlijke mest en kunstmest. Dus van vervuiling is geen sprake. Dit hebben ze ook jaarlijks te verantwoorden bij de rvo

    • Anne Bijlsma
    • dinsdag 12 december 2017
    • 15:35

    De overgebleven natuur moet zo blijven .De veeboeren meer koeien naar buiten de kust van de Waddenzee en Waddenzee schoon houden.

    • Anne Bijlsma
    • dinsdag 12 december 2017
    • 15:35

    De overgebleven natuur moet zo blijven .De veeboeren meer koeien naar buiten de kust van de Waddenzee en Waddenzee schoon houden.

    • Jan Derk Sterenberg
    • dinsdag 12 december 2017
    • 18:22

    Er moet ruimte blijven voor de natuur. Uitbreiding alleen daar waar er nog ruimte is. Daarnaast ook ruimte voor wonen en werken. Goede balans is belangrijk.

      • Hilma Oudman
      • woensdag 13 december 2017
      • 13:26

      Ja, een goede balans is zeker belangrijk!

    • Stok
    • dinsdag 12 december 2017
    • 19:30

    Een aantal dorpen hebben bossen aangelegd.
    Dat is goed voor de afwisseling van de natuur. Ze bieden ook rust plekken voor wild. Het beheer kan alleen veel beter. Van sommige bossen kan 3/4 wel gekapt worden. Ze staan veel te dicht op elkaar.

    Meer verbindingen aanleggen tussen plekken voor dieren. Er zijn wel lokale initiatieven, maar deze zijn niet aan elkaar gelinkt.

    Niet te kaal, niet te recht, niet te netjes. Laat bijvoorbeeld riet staan bij sloten en vaarten. De wortels versterken de wal.

    Stop met vis uitzetten in elk beschikbaar water. Laat de natuur zijn gang gaan met de inheemse flora en fauna. Goede initiatieven worden zo teniet gedaan.

    Laat vrijwilligers schoolklassen rond leiden door de natuur in de omgeving en probeer ze te enthousiasmeren.

    • landschapsfan
    • woensdag 13 december 2017
    • 11:30

    Landschap met hele karakteristieke waarde, van de dijken en wierden.
    Wat schuilhutjes langs toeristische routes, zou welkom zijn in dit open landschap.
    (wel landschappelijk ingepast)
    Veel kansen voor bloemrijke bermen.

      • Hilma Oudman Statenlid ChristenUnie
      • donderdag 14 december 2017
      • 22:03

      Wat n leuk idee! Schuilhutjes, om te schuilen voor de regen als alternatieve picknickplek of om dieren te bestuderen of .... ?

    • Dick Toering
    • woensdag 13 december 2017
    • 13:54

    Industrie is overal, dit wierden- en waddenlandschap niet. Het is bovendien al beschermd werelderfgoed, dus ook anderen vinden dat het uniek is en beschermd moet worden. Economie en welvaart kent vele vormen; dat hoeft niet in de vorm van horizon- en water- en luchtvervuilende (traditioneel) industrie en kan zeker met behoud van het landschap, maar dat is ook een vraag van politieke wil en ook een 'levensvraag': hoeveel ruimte kan en mag een mens innemen voor woongenot en materieel genot? Wij hebben natuur ook nodig voor ecologisch evenwicht, het is niet alleen maar een kwestie van consumeren voor onze recreatiebehoefte, het is een kwestie van overleven. Voor de mens én voor alle dieren die óók in dit gebied wonen. Het is ook hún woonplek! 'Een wijde blik verruimt het denken'. Laten we om te beginnen de wijde blik behouden, dan is er elk geval een kans dat het denken ook verruimd wordt.

    • Berta
    • woensdag 13 december 2017
    • 14:25

    Ruim baan voor de natuur... De wijze waarop de grootschalige landbouw plaatsvindt, is niet langer houdbaar. Het zal alleen maar meer kosten met zich meebrengen en de bodem raakt meer en meer vergiftigd. De bodem klinkt steeds verder in, om dat de akkers steeds weer doodgespoten worden en het bodemleven afsterft... en dan moeten er weer drainagesystemen worden aangelegd om de watertoevoer nog te kunnen reguleren. Er zal een omslag moeten plaatsvinden. Ik pleit daarom voor meer subsidies voor kleinschalige boeren; boeren verbieden om sloten te dempen en naast de bestaande sloten een strook van twee meter vrij te houden van de grens van de akker.
    Verder: meer bomen en bossages. Ability niet meer zo veel kreupelhout tussen de bomen langs de wegen laten weghalen. Als er werk voor ze gezocht moet worden, dan liever iets anders wat de natuur ten goede komt. Geen bladblazers meer, bezems gebruiken.
    Beerput Nederland gezien? Het valt nogal tegen in hoeverre bedrijven voor werkgelegenheid zorgen in de regio. Er worden veel goedkopere werknemers uit het buitenland gehaald...

    • G.Visser-Molenkamp
    • woensdag 13 december 2017
    • 14:52

    De natuur is erg belangrijk voor Groningen en niet alleen in Groningen maar over heel de wereld.
    Er moet beslist niet geknabbeld worden aan natuurgebieden door welke instantie dan ook, eerder worden uitgebreid, zodat de gebieden een verbinding hebben.
    Er moet een goede balans zijn tussen natuur en bebouwing, industrieën en boerenland. Geen megastallen, geen vervuilende industrie en kolencentrales!
    We willen niet een stuk land worden waar allerlei dieren verdwijnen.
    Ook boeren hebben b.v. insecten nodig, in delen van Duitsland zijn de insectensoorten en hoeveelheden extreem uitgedund! Dit is hier nog niet uitgezocht, maar zou wel moeten voor allerlei beslissingen worden genomen. Dat is met veel zaken ,men kan het niet zomaar terugdraaien.
    Wij willen toch niet met een kwastje de bomen in om ons fruit te krijgen?
    Wees zuinig op de natuur, dat zeiden mijn ouders al en het is beslist niet beter geworden dan toen zij jong waren(1930)

    • SY van Brakel
    • woensdag 13 december 2017
    • 17:49

    In de omgeving van Eemshaven t/m de omgeving van Noordpolderzijl zouden wel wat meer recreatieplassen of recreatieve locaties mogen komen. Waar men zich kan verpozen; pootjebaden, picknicken, zonnebaden, vogels bekijken etc. Verder zijn er geen kindvriendelijke of hondvriendelijke wandelgebieden.

    • P.Roozemeijer
    • woensdag 13 december 2017
    • 19:54

    De kolencentrale en de stinkende chemie in Delfzijl/Farmsum bedreigen de Waddenzee. Het is zaak om de kolencentrale per direct te sluiten en de Waddenzee met rust te laten. Verder moeten de boeren overtuigd worden, weer "gewoon" gras ipv "turbogras" te zaaien. In en op dit turbogras is geen leven meer mogelijk. Ook moeten mensen overtuigd worden in de dorpen, om voor kleinschalige "natuur" te zorgen: Ik ben in het rijtje, waar ik woon, de ENIGE met een tuin met bloemen en struiken, de rest heeft alles betegeld. Er valt dus veel te doen en er moet veel, veel meer aandacht aan de natuur worden geschonken, want zonder natuur kan ook de mensheid niet overleven.

    • Emmy Wolthuis
    • woensdag 13 december 2017
    • 21:45

    Natuur en landschap zouden meer met elkaar verweven moeten zijn. De provincie kan daarin sturen door natuurvriendelijke, biologische en natuurinclusieve landbouw te stimuleren. Boeren zullen hiertoe uitgenodigd worden o.a. middels soepele, minder bureaucratische regelgeving en niet door dwang. Maar niet alleen de overheid, ook de burger zelf heeft hierin een verantwoordelijkheid door bereid te zijn daar de prijs voor te betalen, de boeren de (financiële) ruimte te geven en voedselverspilling terug te dringen. Stimuleer lokale verkoop zodat er minder aan de strijkstok van de tussenhandel blijft hangen.
    Het waddengebied wil inzetten op de duisternis (een natuurlijk dag-nachtritme is van belang voor plant en dier) , toch is daar weinig van te merken. Hoewel de gemeenten wel overgaan op minder lichtvervuilende straatverlichting, plaatsen steeds meer boeren en burgers 'gezellige' of 'veilige' schuur-, huis- en tuinverlichting. Daar zou ik dan wel weer regelgeving op zijn plaats vinden.
    Op de schaarse natuur, de rust en de ruimte die er zijn, moeten we zuinig zijn. Recreatie wordt een belangrijke inkomstenbron maar die mag niet ten koste gaan van de natuur. Hetzelfde geldt voor ons rijke cultuurhistorische erfgoed.

    • W.VonkL
    • woensdag 13 december 2017
    • 21:51

    'Qua natuur wonen we in
    Groningen e.o.in een prachtig
    gebied met water,bos en vele
    woeste gronden en ...toch nog
    rustig.Genieten!

    • Dirk Heun
    • donderdag 14 december 2017
    • 08:57

    Alles in Groningen is al verziekt en is onnatuurlijk gemaakt. Landbouwgrond als compensatie voor superschoone!!!! kolencentrale opgeofferd en aanblik van het mooie Groningen bedorven door windmolens. En daarbij ook nog het gepruts in de Eems bij Delfzijl

    • Harma Kuiper - Köller
    • donderdag 14 december 2017
    • 09:28

    Wat ik niet kan begrijpen dat een natuurgebied, ook nog beschermd, naast een of zelfs midden in het chemiepark in Delfzijl kan liggen. Mensen die langs de fabrieken moeten fietsen mogen er niet meer langs en de natuur kan er gewoon naast liggen zonder dat.......?

    • Dick Koppers
    • donderdag 14 december 2017
    • 11:21

    beetje late reactie als ik bekijk wat er is gebouwd de afgelopen jaren in met name de Eemshaven.....
    maar een combie van recreatie wonen en werken moet nog mogelijk
    groot park tussen wonen en werkomgeving moet kunnen
    zowel recreatief als het uitzicht kan een mooie combi vormen
    maar ja kost geld en eindeloze discussies tussen alle instanties die het beter weten en zien ??

    • M. Rothe-Groen
    • donderdag 14 december 2017
    • 12:43

    Een heerlijk gebied met veel cultuurhistorische elementen.
    Jammer dat bepaalde historische elementen zijn verdwenen zoals oude kerkepaden en bijvoorbeeld de oude Munnekeweg bij Adorp. Niet lang geleden nog duidelijk herkenbaar in het landschap. Door boeren weggevaagd. Jammer dat de provincie daar niet wat beter bij betrokken is en zuiniger omspringt met de oude cultuur elementen. Wandelen in de provincie moet te vaak plaats vinden langs autowegen. Meer wandelpaden zou onze provincie beter op de toeristische kaart zetten.

    • Jan
    • donderdag 14 december 2017
    • 13:21

    Jammer dat de weidevogel de laatste decennia zo in de steek wordt gelaten. Landbouwers wordt nauwelijks iets in de weg gelegd om tot steeds intensiever gebruik van de grond over te gaan. De laatste greppels zijn intussen geëgaliseerd. Alleen als er geld te verdienen valt wordt iets gedaan aan bescherming, en dan ook nog vooral met die financiële opbrengst als belangrijkste stuurmiddel.
    Monocultuur laat geen ruimte meer voor de traditionele fauna van dit gebied. En de predatiedruk neemt steeds meer toe: niet alleen is de stand van de buizerd ruimschoots hersteld van de situatie medio vorige eeuw, ook de kiekendief is flink aanwezig. Prachtige vogels, maar ze hebben een fnuikende invloed op de laatste weidevogels die het in agrarische monocultuur nog weten te overleven. De vos is bovendien niet meer te stuiten, met de zeer gebrekkige bestrijdingsmogelijkheden die de provincie biedt. Alsof de vos zich op z'n nachtelijke tochten beperkt tot weidevogelkerngebieden... De zwarte kraai is in zo grote aantallen aanwezig dat er ook geen houden meer aan is, zeker als de kuilbulten 's winters onafgedekt blijven. Nieuwkomers zoals de steenmarter mogen ongestoord hun gang gaan en de laatste nesten leeg halen. En wat dacht van de kat? De laatste rapportages daarover geven een schrikbarend effect te zien van hun struintochten. Als we onze ogen blijven sluiten voor die zaken, dan blijven er alleen mooie horizonten over.
    Kortom: als deze regio meer wil zijn dan 'een landschap', dan is een ander beleid nodig.

    • J.E.Haack
    • donderdag 14 december 2017
    • 14:16

    Een betere verankering van de waarden die bepaald zijn voor het Nationaal Landschap Middag-Humsterland.

    • R. de Groot
    • donderdag 14 december 2017
    • 16:04

    Mede vanwege het prachtige landschap zijn wij in dit gebied komen wonen. Wij werden eigenlijk meteen verliefd op dit gebied toen we er - eigenlijk voor het eerst, want het uiterste noorden van Groningen is vér! - een kijkje gingen nemen: de prachtige monumentale boerderijen, de vele bijzondere vogels, de kronkelende wegen en waterlopen. Je voelt er de eeuwenoude geschiedenis - het is 'oud' land. In Nederland zijn vrijwel geen gebieden meer te vinden die zó ongerept en zelfs poëtisch zijn als het Hoogeland. Hoewel je er ver kunt kijken is er opvallend weinig horizonvervuiling. Wie op een heldere voorjaarsdag gaat fietsen ziet niets dan schoonheid. Of op een nevelige winterdag, als alles bedekt is met een laagje rijp: de silhouetten van de oude schuren met wolfsdak in de verte, met de door wind geteisterde bomen eromheen.
    Helaas hebben wij in de afgelopen vijf jaar veel zien veranderen. Overal worden nieuwe schuren bijgebouwd, zonder enige aandacht voor de inpassing in het landschap. Ze zijn allemaal hetzelfde en veel te groot, zonder enige vormgeving. Vaak worden er zelfs niet eens meer bomen omheen geplant. Steeds meer eeuwenoude(!) historische schuren worden afgebroken. Hoewel elke historische schuur uilen herbergt, is er in de nieuwe schuren geen gelegenheid meer om te broeden. Hoe moet dat met de uilen, de vleermuizen, de boerenzwaluwen?
    De essentaksterfte komt er nu nog bij: waardevolle bosjes die veel leven herbergen, gaan overal vrijwel geheel plat. Hoewel de bomen ziek zijn, is de manier waarop dit gebeurt, met grote machines - vrijwel alle onderbegroeiing gaat mee, en zelf veel volwassen eiken en elzen die helemaal niet ziek zijn! - een aanfluiting. Dit is allemaal een kwestie van geld, waarbij de moderne techniek en 'met je tijd meegaan' als excuus worden gebruikt. Verder valt het ons op dat veel sloten ongelooflijk smerig zijn. In Rotterdam, achter onze vroegere volkstuin, zaten meer kikkers! Daar kan de hond gewoon een duik nemen zonder ziek te worden.
    Naar ons idee staan landschap en biodiversiteit in Groningen opvallend laag op de prioriteitenlijst. Dit ondanks goede organisaties als het Groninger Landschap en Wierde en Dijk waar wij lid van zijn. De inspanningen lijken helaas toch een druppel op een gloeiende plaat. Ook de boeren kunnen de problemen niet alleen oplossen, daar is geld voor nodig. De subsidies voor het saneren van asbestdaken van honderd of tweehonderd jaar oude schuren zijn absurd laag: vervangen is vaak goedkoper en efficiënter. Daar komt bij dat de monumentenzorg zich vooral lijkt te richten op enkele pareltjes, terwijl de vele oude schuren in feite de voornaamste dragers van dit (in de hele wereld!) unieke landschap zijn. Als er nog maar enkele historische schuren overgebleven zijn, is het te laat. De ervaring leert dat men (overheden, burgers) altijd spijt krijgt van het onherstelbaar(!) verwoesten van historisch erfgoed, die een streek een eigen karakter geven, en dat de weinige overgebleven 'plekjes' het gevoel 'thuis' te zijn zullen moeten redden. Maar met enkele historische monumenten gelegen op een industrieterrein blijft het bijzondere karakter niet behouden! Als de verwoesting op dit tempo doorgaat, dan wordt dit prachtige gebied uiteindelijk - en mogelijk sneller dan we denken - een armoedig en achtergebleven gebied, waar niemand zich meer vrijwillig vestigt. Terwijl het ook anders kan en er zeker goede initiatieven gaande zijn!
    Ons idee: een goede, overkoepelende visie, waarbij met name de biodiversiteit (vogels, vogels, vogels!) en het 'heel gewone' cultuurhistorisch erfgoed hoog op de prioriteitenlijst staan, maar eveneens voldoende aandacht voor het economische belang van de vele akkerbouwers. Wierde en Dijk is gelukkig al bezig met een programma om het bouwen van nieuwe schuren onder begeleiding van architecten te stimuleren. Want ook strakke en bruikbare schuren, van moderne materialen, kúnnen uitstekend in het landschap passen, mits er enige aandacht aan de landschappelijke inpassing en architectuur wordt besteed. Dit is vooral een kwestie van schaal, zichtlijnen, kortom: vormgeving. Waarom konden de negentiende eeuwers dat wel en wij, met ál onze moderne technieken, niet? Schoonheid is niet uitsluitend 'subjectief'. Het maakt dat mensen zich thuis voelen in een streek en hun leven en werk daar als zinvol ervaren. Verder kan het landschap een reden zijn om niet, zodra er bijvoorbeeld meer geld is, naar een andere streek te verhuizen.
    Voor de goede orde: ik begrijp dat het landschap 'geen museum' is, en dat we 'met onze tijd mee moeten gaan'. Ik ben al evenmin een voorstander van historiserend bouwen: we leven nu, en een modern gebouw moet een uitdrukking zijn van deze tijd. Maar is onze tijd zó verschrikkelijk lelijk?! Is dát 'vooruitgang'?!
    Hoe dan ook: dit soort dooddoeners ('landschap geen museum') zijn in feite drogredenen, valse dilemma's: alsof er geen andere alternatieven zijn dan hollen of stilstaan. Met iets meer geld - subsidies, met name voor de vervanging van asbest daken - kunnen de historische schuren tenminste behouden blijven. Ook voor de landschappelijke inpassing van nieuwe schuren zou - vanuit ons aller belang en het behoud van onvervangbaar historische erfgoed - meer geld beschikbaar moeten komen. Vanuit Den Haag, vanuit Europa desnoods, of waarom niet vanuit de NAM? Nieuwe speeltuinen, gesubsidieerd door de NAM, zijn er inmiddels genoeg.
    Het Hoogeland is het waard!

    • H.Doedens
    • donderdag 14 december 2017
    • 16:29

    Geboren en getogen in het marnegebied is dat nog steeds mijn favoriete omgeving, zeker nu het uitgebreid is met het Lauwersmeer gebied. Het Hoogeland met zijn weidse vergezichten en dorpen aan de horizon. Prachtig open landschap. Niets aan veranderen!!!!!

    • Henk Honingh
    • donderdag 14 december 2017
    • 18:22

    Het landshap is wel aardig. Denk je er over na, is het een groene woestijn geworden. Broodnodig om weer een paar gebiedjes erin te hebben waar met stalmest op rustige wijze het land wordt bewerkt. Met bijtjes en bloemetjes en vogeltjes.

    • Wilderik
    • donderdag 14 december 2017
    • 21:43

    De eemshaven is van cruciaal belang voor de werkgelegenheid in deze omgeving. Vele bedrijven en mensen uit de regio van laag tot hoog opgeleid vinden er werk en kunnen hiermee hun gezin onderhouden. Traditionel industrie bied daarbij door de vaste inkomsten mogelijkheden voor nieuwe technologie. Door de ruimte en iets minder regels bied je bedrijven de kans om naar de eemshaven te komen en niet te gaan zitten in bijvoorbeeld duitseland of belgie.

    • franke koksma
    • donderdag 14 december 2017
    • 23:03

    Geschiedenis en schoonheid
    Tussen Ulrum en Leens ligt De Houw, één van de wierden op de kwelderwal die van Vierhuizen naar Wehe-den Hoorn loopt. Op het hoogste punt van De Houw zie je de dorpswierde van Leens o zo prachtig liggen. En als je wat dichterbij komt, het erf en de schuren van boerderij “Oldeheem” en het glooiende grasveld van “De oude Weem”, de voormalige pastorie van de Petruskerk. De toren van de kerk steekt hoog uit boven de ook al hoge bomen. Bijna nergens in het Groninger land vind je zoiets. Hier ligt de kern van het dorp nog pal aan de akker, net als honderden jaren geleden! Nog vóór de bedijking, bijna duizend jaar geleden, werd hier op platbodems de tufsteen voor de Petruskerk aangevoerd. Schoonheid en geschiedenis. Als je van bovenaf de wierde naar het westen kijkt kun je met een beetje fantasie dat nog voor je zien. In 2011 plantte iemand die de geschiedenis van ons landschap niet belangrijk vond en de schoonheid evenmin, precies daar, vijfhonderd loofbomen. Helaas zijn na enkele rechtszaken niet alle bomen verwijderd. In 2004 waren er zelfs plannen deze locatie tot “beschermd dorpsgezicht” uit te roepen. Nooit werd verklaard waardoor dat niet gebeurde … nieuwe kans voor de nieuwe gemeente Het Hogeland?
    Franke Koksma - Leens

    • Martin van den Berg
    • vrijdag 15 december 2017
    • 11:59

    De natuur in omgeving Delfzijl staat zwaar onder druk, veel eentonig grasland met nagenoeg geen weidevogels.
    In de directe omgeving van Delfzijl is alleen het Biesummerbos. Verbetering van het bos omvang is mogelijk door het voormalig sportpark Uitwierde te betrekken bij bovengenoemde bos en het Voolhok.
    De gemeente Delfzijl heeft het plan om de bomen van het gehele sportpark te rooien, ivm de zichtlijnen naar de oostzijde van de terp Uitwierde en het terrein dan te verkopen aan een veeboer.
    Plan is mi discutabel, nl. oostzijde van de terp is alleen nieuwe woningbouw, westzijde is nog grotendeels in oorspronkelijke staat en met nog meer eentonig grasland verbeterd de natuur zeer zeker niet.
    Het moet toch mogelijk zijn om een plan te maken waar flora, fauna en de historische lijnen van de omgeving en van de terp beter tot hun recht komen.

    • Wout Veldstra
    • vrijdag 15 december 2017
    • 13:59

    deze zomer een week op het huis gepast van vrienden in Westernieland; ik werd bijna depressief van de schaalvergroting in de landbouw en de absolute armoede die dat in natuur en landschap oplevert. Hier en daar een perceeltje van een bioboer en daar zie je de biodiversiteit concreet. Met klem pleit ik voor de ecologisering landbouw in Groningen en herstel van oorspronkelijke landschapselementen.

    • Jop Smit
    • vrijdag 15 december 2017
    • 16:06

    Ik geniet ontzettend van het Groningerland.
    Maar wat jammer dat het gebied wordt verpest door de expansiedrift van boeren die in de meeste gevallen een oerlelijke schuur bij de bestaande bebouwing plaatsen, echter zonder rekening te houden met de naaste buren.
    Ook vind ik het qua gezondheid belangrijk dat er per hectare niet te veel koeien worden gehouden.
    Bebouwing in het buitengebied moet (beperkt) mogelijk zijn.
    Wat mij betreft is er natuur genoeg.
    Graag een alerte overheid die koeienfabrieken een halt toe roept!

    • willy Sjaarda
    • vrijdag 15 december 2017
    • 16:56

    Ik zie dat er al door diverse mensen gepleit wordt voor natuurinclusieve - en biologische landbouw, hier sluit ik mij graag bij aan. Ik hoop dat hierdoor ook nog meer aandacht komt voor behoud van de weidevogels in dit gebied. Bekend is dat de weidevogelstand nog steeds afneemt ondanks al jaren agrarische natuurbeheer. Weidevogels hebben natte, kruidenrijke, met stalmest bemestte graslanden nodig. Aaneengesloten, open en rustige gebieden, dus bijv. geen Plusfietspaden er door heen. Misschien kunnen bestaande gebieden uitgebreid worden en het beheer zodanig versterkt dat de vogel voorrang heeft op de productie. In dit kader vraag ik mij trouwens af in hoeverre provincie, gemeenten en natuurorganisaties zich op elkaar afstemmen.

    • K.M.
    • vrijdag 15 december 2017
    • 17:51

    Het groninger landschap verandert gestaag in een agrarisch industrielandschap. Dat hebben we de laatste decennia gewoon laten gebeuren door een slappe politiek. Ondanks alle mooie praatjes zoals "echte duisternis" en "rust en ruimte". Echte duisternis is er niet meer. Rust en ruimte worden bijvoorbeeld verstoord door zenuwachtig bewegende lelijke windmolentjes met idiote vanen die het landschap totaal verpesten en binnenkort in het landschap worden uitgezaaid als een kankergezwel terwijl zonnepanelen in gedekte kleuren op een agrarisch dak een goed alternatief zouden vormen. En ga zomaar door. De verloedering gaat steeds verder en daar zal helaas geen eind aan komen.

    • Helena wouters
    • zaterdag 16 december 2017
    • 00:22

    De natuur moet worden beschermd, en verder ontwikkeld met ruimte voor natuurvriendelijk boeren, en ook recreatie ( wandelen en fietsen). Geen megaboerenbedrijven!

    • BR Oosterhoff
    • zaterdag 16 december 2017
    • 00:29

    De provincie laat te veel over zich heen lopen.
    Ik noem als voorbeeld de aardbevingproblematiek.
    Veel harder optreden naar de overheid.
    Er gaan vaak zaken mis en veel bewoners die te lang moeten wachten op duidelijkheid.
    Die genen die dichter bij het vuur zitten krijgen alles gedaan.
    Een ander voorbeeld zoals de 380 KV hoogspanningslijn door het noorden van de provincie.
    Er is voldoende geld beschikbaar om een groot gedeelte ondergronds te kunnen aanleggen. Maar zoals het nu lijkt gaat het niet gebeuren. De lijn gaat dwars over een vogelbroedgebied en dan ook nog door Middag-Humsterland. Praat me dus niet over erfgoed oid. Over gebieden waar het men uitkomt wordt er mooi gepraat. Maar over deze zaken wordt liever niet gesproken. Nogmaals, de provincie doet voorkomen alsof we allemaal heel erg begaan zijn met ons mooie gebied, maar ondertussen laat Groningen lekker over zich heen lopen en knikt lekker mee met oa economische zaken. Ik ben niet iemand die snel in de pen klimt om mijn ongenoegen te uiten, maar toen ik dit bericht voorbij zag komen was ik enigszins geïrriteerd en voelde mij genoodzaakt om mijn ergernissen op te schrijven.

    Met vriendelijke groet,

    Ronald Oosterhoff

      • Robert Rosendal
      • woensdag 20 december 2017
      • 14:18

      Helemaal mee eens Ronald. Staghouwer heeft de boel verklooid, en ging alleen voor de compensatiegelden. Ze hadden bij de Provincie hun poot stijf moeten houden. Door honderd miljoen (een schijntje als je naar de totaalkosten kijkt) meer te investeren in ondergronds boren behouden we een prachtig landschap voor de komende vijftig jaar.

    • BR Oosterhoff
    • zaterdag 16 december 2017
    • 00:29

    De provincie laat te veel over zich heen lopen.
    Ik noem als voorbeeld de aardbevingproblematiek.
    Veel harder optreden naar de overheid.
    Er gaan vaak zaken mis en veel bewoners die te lang moeten wachten op duidelijkheid.
    Die genen die dichter bij het vuur zitten krijgen alles gedaan.
    Een ander voorbeeld zoals de 380 KV hoogspanningslijn door het noorden van de provincie.
    Er is voldoende geld beschikbaar om een groot gedeelte ondergronds te kunnen aanleggen. Maar zoals het nu lijkt gaat het niet gebeuren. De lijn gaat dwars over een vogelbroedgebied en dan ook nog door Middag-Humsterland. Praat me dus niet over erfgoed oid. Over gebieden waar het men uitkomt wordt er mooi gepraat. Maar over deze zaken wordt liever niet gesproken. Nogmaals, de provincie doet voorkomen alsof we allemaal heel erg begaan zijn met ons mooie gebied, maar ondertussen laat Groningen lekker over zich heen lopen en knikt lekker mee met oa economische zaken. Ik ben niet iemand die snel in de pen klimt om mijn ongenoegen te uiten, maar toen ik dit bericht voorbij zag komen was ik enigszins geïrriteerd en voelde mij genoodzaakt om mijn ergernissen op te schrijven.

    Met vriendelijke groet,

    Ronald Oosterhoff

    • BR Oosterhoff
    • zaterdag 16 december 2017
    • 00:29

    De provincie laat te veel over zich heen lopen.
    Ik noem als voorbeeld de aardbevingproblematiek.
    Veel harder optreden naar de overheid.
    Er gaan vaak zaken mis en veel bewoners die te lang moeten wachten op duidelijkheid.
    Die genen die dichter bij het vuur zitten krijgen alles gedaan.
    Een ander voorbeeld zoals de 380 KV hoogspanningslijn door het noorden van de provincie.
    Er is voldoende geld beschikbaar om een groot gedeelte ondergronds te kunnen aanleggen. Maar zoals het nu lijkt gaat het niet gebeuren. De lijn gaat dwars over een vogelbroedgebied en dan ook nog door Middag-Humsterland. Praat me dus niet over erfgoed oid. Over gebieden waar het men uitkomt wordt er mooi gepraat. Maar over deze zaken wordt liever niet gesproken. Nogmaals, de provincie doet voorkomen alsof we allemaal heel erg begaan zijn met ons mooie gebied, maar ondertussen laat Groningen lekker over zich heen lopen en knikt lekker mee met oa economische zaken. Ik ben niet iemand die snel in de pen klimt om mijn ongenoegen te uiten, maar toen ik dit bericht voorbij zag komen was ik enigszins geïrriteerd en voelde mij genoodzaakt om mijn ergernissen op te schrijven.

    Met vriendelijke groet,

    Ronald Oosterhoff

    • Catharina Arkema
    • zaterdag 16 december 2017
    • 10:47

    Het landschap vind ik erg belangrijk. Vooral als het zoveel mogelijk wordt beschermd en niet wordt aangetast door windmolens en industrie! Ook het kleinschalige van de perselen moet in stand gehouden worden of in oude staat worden teruggebracht. Verder vind ik dat de natuur veel meer uitgebreid mag worden. Deels toegankelijk en deels beschermd gebied. Verder vind ik dat veehouders en akkerbouwers verplicht moeten worden om een kleine randen langs hun percelen in te zaaien met bloemen, zodat insecten meer kans krijgen. Ook het bermbeheer dient daar op aangepast te worden. Geen bestuivers betekent straks geen eten meer! En tenslotte: Geef subsidie aan boeren die geen bestrijdingsmiddelen gebruiken. Die meer biologisch gaan produceren. Dat is beter voor de grond, grondwater en de natuur.

    • Janny
    • zaterdag 16 december 2017
    • 19:29

    De biodiversiteit heeft zwaar te leiden onder het huidige beleid. Weilanden veranderen in groene woestijnen waar geen insect of vogel zich meer thuis voelt. Wegbermen worden stuk gereden door te groot landbouwverkeer en de wegen zijn vervolgens ook niet meer veilig voor langzaam (recreatie-) verkeer. Kleine burgerinitiatieven worden door bureaucratie ontmoedigd en tegen gewerkt. Mogelijkheden om verbeteringen aan te brengen zoals het ondergronds aanleggen van bekabeling i.p.v. nieuwe hoogspanningsmasten worden te gemakkelijk van tafel geveegd door machtsmisbruik van EZ en Tennet. Partijen werken onderling onvoldoende samen; daar waar een gemeente een wegberm inzaait met een bloemrijk mengsel, maait Rijkswaterstaat het weer te vroeg af. Landbouw en veeteelt kan alleen bestaan door subsidies, waar alleen maar meer ellende gecreëerd wordt. Er is geen beleid op het effectief gebruik van Round-up en dergelijke middelen.
    Te triest allemaal om op te noemen ...
    Mocht er door dit initiatief iets meer mogelijk zijn voor meer biodiversiteit dan zou dat erg mooi zijn, hoewel ik bang ben dat het tij haast niet meer is te keren.

    • F.Moolenaar
    • zaterdag 16 december 2017
    • 22:40

    Woj wonen ruim 40 jaar in Stitswerd met een geweldige uitzicht richting Warffum. En nu, binnen een jaar, staan nu inmiddels 5 molens van 15 m te razen en het uitzicht is verpest. En er komen nog veel meer. En Nynke Homan van de Prov.Staten maar kletsen in de kranten dat het een mooie en goed ingepaste molentje is in het boerenland.
    Kom maar eens kijken bij ons in de Havenweg nr 1. Wat een schande!!!

    • J.W. Top
    • zondag 17 december 2017
    • 12:30

    De natuur/het landschap wordt vooral bedreigd door de grootschalige landbouw. De bodem wordt vergiftigd met alle gewasbeschermende en andere middelen. Daarnaast rijden de machines de bodem dicht waardoor het bodemleven ook zeer ernstig wordt bedreigd. De steeds vroegere maaibeurten van het raaigras bedreigen de weidevogelstand ernstig ( ik heb ze gezien, de dode gruttootjes) en daarna wordt er in dat kale weiland mest geïnjecteerd. Je ziet vaak alleen nog kraaien en meeuwen in het land. De waterstand is aangepast aan de wens van de boeren, de slootkanten worden jaar na jaar kaal gehaald, wat desastreus is voor inheemse kruiden, vlinders ( en de in het gras overwinterende rupsen). De enkele bloemenrand aan een weiland kan het verlies door de rest niet goed maken. Daarnaast is het de vraag of er met de chemische industrie aan de rand van de Waddenzee goede afspraken zijn over afvalverwerking en controle daarop(zie docu "Beerput Nederland).

    • Femke Kramer
    • zondag 17 december 2017
    • 14:12

    Uit de eerdere reacties maak ik op dat de meeste mensen (net als ik) zowel hoopvol als sceptisch zijn over dit initiatief van de provincie. Er heerst duidelijk een grondig besef van het unieke karakter van ons leefgebied, ooit gegroeid in een uitgebalanceerd samenwerkingsverband tussen de natuur en haar bewoners. En er is scepsis over de vraag of de provincie—of de overheid in bredere zin—in staat en bereid is om de nog resterende waarden van dit leefgebied voor afbraak te behoeden, laat staan om verdwenen kwaliteiten te herstellen. Veel van wat dit gebied tot een unieke en weldadige omgeving voor bewoners en bezoekers maakt, is al bezweken onder de druk van grote en kleine ingrepen die door de overheid worden getolereerd en gefaciliteerd. In het oog springende aantastingen, door industrie, intensieve (gras-)landbouw en hoogspanningsmasten, maar ook kleinere, zoals snoei- en maaimethodes in de gemeenschappelijke ruimte, verdwijning van ruigtes, reliëf, waterlopen en voetpaden uit het landschap, verwoestijning van soortenrijke graslanden, vervuiling van sloten en de bouw van almaar grotere schuren. Aan alle eerdergenoemde suggesties voor grote en kleinschalige initatieven die tot behoud en herstel zouden kunnen leiden zou ik nog de volgende willen toevoegen: zorg dat ook de mensen die niet reageren op deze oproep zich verbonden gaan voelen met hun natuurlijke/cultuurlijke omgeving. “Reconnecting people and nature” heet dat in een aanbevelenswaardig Brits beleidsdocument (The Natural Choice), waarin onder meer lijnen worden uitgezet voor de stimulering van lokale en groene enonomische activiteit, maar ook en vooral van onderwijs dat die verbinding met het landschap en de natuurlijke omgeving tot stand brengt. Geef de kinderen die in dit gebied opgroeien bewondering en verantwoordelijkheidsgevoel mee voor hun omgeving. Trek er met ze op uit, leer ze de omgeving lezen en begrijpen, vertel ze over de geschiedenis ervan, en leer jonge agrariërs te werken met, in plaats van tegen de natuur. Zulke initiatieven zijn er vast al wel, dus hier kan de provincie aanhaken bij al lopende projecten en zich laten inspireren voor nieuwe. Sinds enkele jaren is er aan de Groningse universiteit een Kenniscentrum Landschap. Uit ervaring weet ik dat de studenten die hier worden opgeleid veel weten over ons landschap en deze kennis ook met veel plezier en inzet uitdragen; hier vind je jonge Groningers die trots zijn op hun omgeving. Je moet als overheid stevig in je schoenen staan als je immateriële waarden wilt beschermen tegen afbraak; als je jongeren daarbij aan je zijde hebt, sta je een stuk steviger.

    • Hans Faber
    • zondag 17 december 2017
    • 17:55

    Zo belangrijk dat elke aantasting hiervan vermeden moet worden. Noch uit economische motieven noch door windturbines en andere zicht belemmerende opstakels.

    • Adriana dallinga
    • zondag 17 december 2017
    • 21:50

    Dit landschap heeft veel meer wandel en fiets en paden nodig zo kan je rustig genieten van dit open en romantische landschap. Veel weiland / akkerland is helemaal platgemaakt en juist de lichte glooiing in de grond en meanderende wegen maakt dit landschap zeer prettig om te fietsen en wandelen. Einde van de monocultuur variatie .Het zou dit deel van Groningen op de kaart zetten meer natuur en fiets paden.

    • van Wanroij
    • maandag 18 december 2017
    • 09:42

    Westerdijkshorn, 18 december 2017.

    Geachte leden van de Provinciale Staten van Groningen,

    Vandaag ontving ik een persbericht waarin u de inwoners van de provincie Groningen vraagt hoe zij de natuur en het landschap van hun omgeving beleven en wat zij daarin belangrijk vinden. Een goed initiatief. U wilt de inwoners van de provincie een stem geven en u wilt de informatie die u op deze manier krijgt komend jaar gebruiken bij het voorbereiden van debatten over natuur en landschap. Ik ben inwoner van Groningen en ik maak graag gebruik van de door u geboden mogelijkheid tot inspraak.

    't Is de lucht achter Oethoezen…

    Het landschap en de natuur van de provincie Groningen, dat is wat veel. Bovendien, het Groninger landschap is nogal divers: In de buurt van Ter Apel is het landschap totaal anders dan bij de Waddenzee, in de veenkoloniën of in het Westerkwartier. Ik wil me voor wat betreft het antwoord op uw vraag beperken tot het open weidelandschap boven de stad Groningen.

    In dat open landschap vindt u geen imposante bergen, watervallen of woeste beken. Eigenlijk is het indrukwekkendste onderdeel van het Groninger land hier de lucht boven het land. De lucht en de wolken zijn een wezenlijk onderdeel van dat landschap. Wie uit is op het grootse in deze streken moet omhoog kijken of in de verte naar een grotendeels nog ongeschonden horizon. Zo’n ‘betrekkelijk gave horizon’ treft u steeds minder aan in Nederland, zeker niet in een open landschap. Als de wind in mei wekenlang wisselend vanuit het noordoosten en noordwesten waait, zijn de luchtlandschappen hier imponerend.

    U kunt ook op de knieën of zo u wilt op de buik gaan als u van het Groningerland wilt genieten. Vanuit zo’n laag standpunt ziet u dan de overblijfselen van een oude kwelderwal, een eiland, een terp of een dijk in het landschap. Er is veel verdwenen, maar er is nog genoeg over.

    Het Groninger landschap boven de stad Groningen ‘opent’ zich op een totaal andere manier vanuit een vogelperspectief. Vanuit de lucht ziet u restanten van oude rivierlopen, prachtige mozaïeken en structuren die van alles vertellen over de geschiedenis van het landschap.
    Het landschap is in de tijd dat ik hier leef erg veranderd, maar er is nog steeds veel te genieten in dit open weidelandschap. Ik heb het over een stuk van onze provincie waarin u het oudste cultuurlandschap van West-Europa kunt vinden en een uniek weidevogelbroedgebied. Ik heb het over het land van meeden en wierden. Over een landschap waarin nog steeds zichtbaar is hoe de rivier de Hunze ooit vanaf Groningen naar de Waddenzee meanderde. Een landschap met rakken, sluizen, bruggetjes, zijlen en dijken, met kleine dorpjes, eeuwenoude kerkjes en karakteristieke huizen. Ik heb het over uw Groninger landschap, over mijn Groninger landschap, over ons Groninger landschap!

    Het landschap boven de stad Groningen is vol contrasten. Nergens in Nederland is het contrast tussen stad en land zo groot als hier. Dat is een aangename tegenstelling en het is jammer dat die steeds meer gaat verdwijnen. Eigenlijk begon het al te veranderen toen aan het eind van de negentiende eeuw de stadswallen van Groningen geslecht werden. In onze tijd wordt het land tussen de stad Groningen en de omliggende dorpen (zoals overal elders in het land) volgebouwd. Zelfs langs het Reitdiep woekert de huizenschimmel niet te stuiten in noordelijke richting omhoog. De Ploegschilders is de teloorgang van het landschap onder Dorkwerd gelukkig bespaard gebleven.
    De stad rukt op in het landschap en ook de grootschalige landbouw heeft het Groninger landschap veranderd.
    Op 23 juni 1943 maakt de kunstenaar/drukker Hendrik Nicolaas Werkman een fietstocht boven de stad Groningen en hij noteert: Op een oud stuk dijk, tegen een hooiopper hebben we ons maal genomen met een uitzicht zo machtig, over korenvelden en uitgestrekte weiden, een stukje Reitdiep. Onafzienbare velden onder een grijsachtig blauwe hemel en een brandende zon. Overal leeuweriken en geelgorzen, kwikstaarten en andere kleine vogeltjes boven de geurige klaver en peulvruchten. Zoiets is toch maar alleen in het Noorden van onze provincie te beleven.
    Wat Werkman beschrijft bestaat niet meer. Vooral de laatste dertig jaar zijn dramatisch veel vogels verdwenen. Ik herinner me de leeuweriken die boven me in de lucht zongen als we aan het hooien waren. Er is niet één leeuwerik meer over in mijn leefomgeving. Dat is onuitstaanbaar jammer, maar … de schade kan hersteld worden. Dat kan en u kunt daar een belangrijke rol in hebben!
    Ten slotte is het landschap de laatste halve eeuw veranderd door de wegenaanleg en de industrie en dan met name de industrie die te maken heeft met gaswinning of elektriciteitstransport. Ook daar kan herstel plaats vinden. Desondanks, de bevingen als gevolg van de gaswinning zullen het cultureel erfgoed (kerkjes, karakteristieke huizen en dorpjes) en dus ons Groninger land mogelijk in de toekomst nog veel ingrijpender veranderen. Het is niet voor niets, het is treurig en tegelijkertijd zeer te prijzen dat gemeenten het cultureel erfgoed in kaart brengen voor het geval dat…

    De schaalvergroting van de landbouw, de aanleg van woonwijken, industrieterreinen, de autowegen en de verstedelijking van het platteland het zijn ontwikkelingen die zich overal in Europa voltrokken en elders in Nederland is het landschap helaas nog ingrijpender veranderd dan hier.
    Kenmerkende elementen van het landschap die voor zijn bewoners als oriëntatiepunten dienden verdwenen en verdwijnen hier en elders dagelijks en zo ontstaat in één mensenleven een breuk met het tijdens dat leven gegroeide geheugen van dat landschap. Veel van mijn geschiedenis, het verleden, mijn geschiedenis en mijn verleden is op een onbarmhartige wijze uit een groot gedeelte van mijn leefruimte verwijderd. Het is niet voor niets dat ik bepleit dat met wat over is van dat landschap voorzichtig moet worden omgesprongen.

    Maar dit is geen pleidooi voor stilstand. Alles verandert. Vanzelfsprekend en uiteraard. Ook het landschap moet veranderen. Verandering is noodzakelijk, al het stemt het ons allen soms melancholiek. We hechten ons aan wat we waardevol vinden en we vinden het moeilijk als dat waardevolle verdwijnt. Niemand heeft de melancholie over ons bedreigde Groninger landschap beter verwoord dan Ede Staal : 't Is de lucht achter Oethoezen, 't Is 't torentje van Spiek, 't Is de weg van Lains noar Klooster en de Westpolder langs de diek(..) Dat is mien Laand.. mien Hogelaand..

    Ede Staals onvergetelijke ode aan het land waar ik woon, ontroert mij. Ieder keer als ik zijn lied hoor, realiseer ik me hoe waardevol en tegelijkertijd weerloos dit landschap is. We moeten er zuinig op zijn!

    Nogmaals, niets blijft zoals het is, ook het Groninger landschap niet. Dat moet niet en dat kan niet. We moeten leven en leven is bewegen, is verandering. Toch wil ik ervoor pleiten dat we als het om het Groninger land gaat voorzichtig zijn en dat wij, bewoners, en dat ook u, onze bestuurders, ons landschap in bescherming nemen.

    Het Groninger landschap heeft u nodig. Het Groninger landschap heeft bestuurders nodig die zich gedragen als rentmeesters van dat landschap. Ik pleit voor rentmeesterschap.

    Uw beleid zorgde ervoor dat een aantal jaren geleden bij een ruilverkaveling mijn leefomgeving, het gebied pal boven de stad Groningen, de aandacht kreeg die het verdient. Jarenlang werden zorgvuldig de belangen van boeren, gemeenten, recreërende bewoners, natuurbeschermers en beschermers van het Groninger landschap zorgvuldig afgewogen. Het gebied tussen Wetsinge en Westerdijkshorn kreeg toen bijvoorbeeld het predicaat weidevogelkerngebied. Dat gebied moest beschermd worden, vond u, vond de overheid.

    Niet alleen aan de natuur ook aan de recreatie dacht u bij de herindeling (lees noodzakelijke verandering) van dit landschap. Niet zo gek. Een relatief ongeschonden open landschap zo dicht bij de stad. Daar moeten we zuinig op zijn, moet u gedacht hebben. Recreatie dichtbij de stad, dat heeft de toekomst. Ook dat hebt u ongetwijfeld overwogen. Er kwamen betonnen fietspadenpaden voor wandelaars en fietsers. Het gebied waar ik woon is van belang voor de recreërende Stadjer. Het hele jaar zie ik hier dagelijks dagrecreanten. Racefietsers en relatief veel mensen op leeftijd die vanuit de stad een tripje maken door het wierden- en meedenlandschap benoorden de stad. Er zijn inmiddels een viertal toeristische routes door dit gebied uitgezet.
    Veel dagjesmensen komen via de oude Wolddijk. Ze komen door Westerdijkshorn met zijn bijzondere toren, zijn weem en zijn karakteristieke, negentiende-eeuwse huizen. Ze fietsen hier door het Meedenlandschap en genieten van het zicht, de horizon, de imposante luchten, en vinden via het karakteristieke Wetsinge de weg naar het Wierdenlandschap. Wetsinge met zijn gastvrije, architectonisch interessante kerkje, met zijn molen en zijn rustieke fiets en wandelpaadjes. Ja, Groningen is mooi! Het is onbegrijpelijk dat overheidsbeleid van nog helemaal niet zo lang geleden nu doorkruist kan gaan worden door overheidsbeleid dat de aanleg van een gigantische hoogspanningsleiding op het programma heeft staan …

    Dat is niet uit te leggen aan de bewoners van deze provincie, want stelt u zich eens voor dat dwars door dit open weidelandschap een dubbele elektriciteitsleiding komt: brede massieve palen, sommige wel 60 meter hoog in een dubbele rij, zeven meter van elkaar af, 350 meter uit elkaar. Realiseert u zich dat iedere paal twee derde van de Martinitoren is. Probeert u het zich voor te stellen voordat de papieren werkelijkheid de fysieke werkelijkheid van ons Groningers wordt: een ijzeren hekwerk dat zich slingert vanuit de Eemshaven dwars door het open Groninger landschap. Deze industriële verandering zou het einde betekenen voor dit landschap en het gebied zal dan zijn aantrekkingskracht verliezen voor dagjesmensen die dichtbij de stad een middagje willen fietsen.

    Het Groninger landschap verdient bescherming. U, bestuurders van deze provincie, bent q(ualitate) q(ua) rentmeesters van dit landschap.
    Houdt uw rug recht. Verkwansel ons Groninger land niet voor een paar rotcenten (zo noemen wij in de wandelgang de spiegeltjes en kraaltjes) die u vanuit het ministerie van Economische Zaken worden aangeboden ter compensatie van een niet te verkopen ingreep in het landschap. Er is meer dan het businessmodel van grote bedrijven en van een regering die groei heilig heeft verklaard en …. er is niks dat boven Groningen gaat.
    Die hoogspanningsleiding moet er komen, maar hij kan onder de grond en hij moet onder de grond, omdat ons landschap het waard is. De Nederlandse economie groeit, mede omdat er nog steeds goed verdiend wordt aan het Groningse gas en aan het transport van elektriciteit door onze provincie, maar economische groei die op uitbuiting is gebaseerd is niet meer van deze tijd. Door het grote woord uitbuiting te gebruiken wil ik uitdrukking wil geven aan mijn oprechte boosheid over zoveel minachting van de kant van het Ministerie van Economische Zaken. Wij, zoveel betrokken Groningers, zestien gebiedsorganisaties en ambtenaren van gemeenten en provincie zijn sinds 2009 niet serieus genomen. De ambtenaren gingen een eigen gang en de inspraakprocedure was een wassen neus.
    Het is niet gelukt ons, bewoners van deze provincie die op constructieve wijze wilden meedenken met de plannen van ambtenaren van het ministerie, zoet te houden.

    U bent niet van zoethoudertjes! U gunt ons, inwoners van deze provincie de mond. Dat is prijzenswaard, maar willen u vragen: doe wat met de informatie die u binnenkrijgt van burgers die op zo’n constructieve wijze willen meedenken over hun leefomgeving. Ik neem uw vraag (in het persbericht) serieus en ik ga ervan uit dat u mijn antwoord ook serieus neemt!

    Ik wil nogmaals beklemtonen dat we zuinig moeten zijn op dat wat over is van het open Groninger weidelandschap. Dat is heel veel! Het is bijvoorbeeld ‘de lucht achter Oethoezen’ en het is de zon die ondergaat aan de horizon van Wetsinge of Westerdijkshorn, het zijn de indrukwekkende luchten boven ons Groninger landschap.
    Een dubbele rij elektriciteitsmasten, een ijzeren gordijn, meanderend door dit open weidelandschap, dat kan beter en dat moet beter!!
    Nogmaals, houdt uw rug recht!! Op de lange termijn zal men u dankbaar zijn voor uw principiële bescherming van uw en ons Groninger land.

    Fons van Wanroij

    • M.M.G. Franssen
    • maandag 18 december 2017
    • 12:35

    De ruimte in dit land: prachtig. Wat een hemel zie je hier. Maar het leven in de geweldige wolkenluchten zie je niet terugg op het land. Ons landschap wordt steeds doodser: grootschaliger en agro-industrieler met steeds meer monocultuur: steeds grotere akkers met eenzelfde gewas en kruidenloze weiden. Wij zien deze ontwikkeling graag gestopt en hopen op meer natuurinclusieve landbouw. Niet alleen in veeteelt, maar zeker ook in de akkerbouw. En ook anderszins graag meer ruimte voor natuur!
    Dat kan over veel manieren.
    - Stoppen met dempen van sloten.
    In onze omgeving zijn de afgelopen jaren vele sloten gedempt. Daardoor zien wij o.a. geen reeen meer op de winterakkers voor ons huis, en nauwelijks nog fazanten, en het rietbeeld ook verdwenen. Dat vinden wij bijzonder jammer. De resterende sloten worden zo mogelijk tot op de rand bebouwd, ook dat vinden wij jammer, en vooral ook zorgelijk met het oog op de afname van biodiversiteit en kwaliteit van het oppervlaktewater. Je eigen sloten dempen is trouwens ook landjepik; maar dan van dieren.

    - Meer bloeiende akkerranden. Vreemd genoeg zijn die wel te zien in De Marne en in Eemsmond, maar nauwelijks in het gebied boven Winsum.

    - Terughoudenheid bij boomkap en zoveel mogelijk herplant
    Wij vinden de nieuwe teneur in boomkapregels (jonger dan 20 jaar mag alles zonder vergunning gekapt) zorgelijk. Hoe groot is de kans dat een boom nog kan uitgroeien tot wat ie zijn wil? In ons dorp worden bomen drastisch gekortwiekt of gekapt tbv zonnepanelen. Hoe duurzaam is dat? Wat betekent dat voor ecologische diversiteit en wat betekent het voor het aangezicht van dorpen? Tijd voor beleid! Wat kan de provincie daarin betekenen?
    Er is kastanjeziekte, iepziekte, essentaksterfte. Er verschijnen nu berichten in de krant over grootschalige essenkap. Veel ruilverkavelingsbosjes, ook die in ons dorp, zijn destijds behoorlijk eenzijdig ingeplant met iepen en essen. Wat betekent deze grootschalige kap voor deze bosjes? Wordt er opnieuw ingeplant, en dan gevarieerder? Ik mag het hopen.

    - Boomvarieteit langs wegen
    Veel mensen die ik ken vinden de bomen langs de doorgaande wegen maar niks. Ze beperken het doorzicht naar de open ruimte met zijn prachtige wolkenluchten. Ik kan ze geen ongelijk geven, maar..... bomen zijn ook belangrijk. En meer varieteit in de beplanting, met open stukken en hier en daar bossages kan de ruimtelijke beleving juist versterken. De bomen staan dan niet meer als dichtgeschoven gordijnen langs de weg, maar openen het landschap juist. Bosschages hebben ook een grotere ecologische waarde dan losse bomen.

    - Donkertekwaliteit bewaken
    De donkertekwaliteit van de nacht komt steeds meer onder druk te staan, doorvan burgers en bedrijven die ook in de nacht blijft branden, zowel in dorpen als in het vrije veld. Zo heeft de NAM-locatie bij Warffum felle gele lampen. In ons dorp ging tot voor kort in de nacht een deel van de straatverlichting uit. Sinds de invoering van de ledlampen blijft nu alles branden. Jammer, het was zo bijzonder, die nachtelijke duisternis. En meer nachtlicht brengt desorienteert ook dieren in hun ritme.
    Ivm veiligheid zullen er lampen moeten branden, maar kan de provincie niet eisen/stimuleren dat, vooral in het vrije veld en in een straal van .... meter rond natuurgebieden, groen licht wordt verspreid, als het dan zo nodig moet?

    - Betere handhaving van milieuovertredingen
    Er wordt in onze omgeving bijvoorbeeld geregeld gespoten bij te grote windkracht met jaarlijks spuitschade in onze tuin, of zelfs 1x overspuiting van onszelf, terwijl wij gewoon aan de rand van het dorp wonen, en onze tuin niet direct aan akkers grenst. Onze meldingen worden niet serieus genomen.

      • Laura Dijkstra, VVD
      • maandag 18 december 2017
      • 21:20

      Bedankt voor je uitgebreide reactie!

    • Catrien Seite
    • maandag 18 december 2017
    • 13:52

    Het zou leuk zijn als er rond de dorpen wat meer geboomte was, een ommetje met de hond of de wandelclub krijgt dan een heel ander accent. De weidsheid van het wierdenland blijft zo behouden.

    • Katja Rotte
    • maandag 18 december 2017
    • 15:20

    Het is hier prachtig, zo dicht bij de zee, maar het kan nog mooier. Ik zou graag meer bloeiende bermen willen zien, vooral langs de landbouwpercelen. Dat is goed voor de bijen en andere insecten, en dus voor de bestuiving van allerlei gewassen. Er zou ook veel meer aandacht moeten zijn voor biologische landbouw en veeteelt. Dan krijgen we de weidevogels die nu zo hard verdwijnen, weer terug.
    Het is ook jammer dat er weinig door de provincie wordt gedaan om de krimp tegen te gaan. Meer openbaar vervoer zou al helpen.

    • Bé Winter
    • maandag 18 december 2017
    • 15:50

    We kunnen niet steeds de natuur voorrang geven en alles wat we de laatste decennia opgebouwd hebben vernietigen, zoals de RWE kolencentrale in de Eemshaven, en er zijn meer van deze voorbeelden... ook zie je als er een vleermuis, bijzondere (??) kikker ergens zit dat hordes z.g. milieu groepen alles maar kunnen tegenhouden...

      • Laura Dijkstra, Statenlid VVD
      • maandag 18 december 2017
      • 21:17

      We begrijpen je zorg!

    • marianne
    • maandag 18 december 2017
    • 17:05

    Een uniek landschap, daar blijf je van af!

    • Tini Smale
    • maandag 18 december 2017
    • 22:08

    Beste Provincie,
    Ik geef mijn reactie hier omdat ik in dit gebied woon, maar het geldt ook in meer of mindere mate voor de andere gebieden. Er zijn veel initiatieven op natuurgebied, het Groninger Landschap, Landschapsbeheer, een paar convenanten, allemaal heel goed, de natuur knapt er zeker van op. Maar daarnaast is er iets heel ernstigs aan de hand. Ik krijg een deja vu met de jaren 80 toen er geen zalm meer in de Rijn zwom en de bossen in Duitsland verzuurd raakten. Toen zijn er ingrijpende keuzes gemaakt, er zijn industrieterreinen aangelegd en strenge normen gemaakt voor de uitstoot van gassen en voor afvalwaterlozing, veel bedrijven moesten verhuizen en moderniseren. Ik heb het gevoel dat dit nu gebeurd met ons platteland. Het aantal insecten , vlinders en vogels is dramatisch gedaald, door het verpeste bodemleven, door gebruik van insecticiden en pesticiden en monoculturen. Daarnaast beginnen de waterbedrijven zich zorgen te maken over de kwaliteit van ons drinkwater. Gelukkig zijn er al boeren die goed bezig zijn, van geheel ecologisch/biodynamisch tot een beetje natuur-inclusief. Maar zolang er nog mensen zijn die zeggen: " als je niet van gif houdt, had je hier maar niet moeten gaan wonen" dan is er zeker nog veel werk aan de winkel. Praten is goed, actie is beter!

      • Be Zwiers PvhN
      • dinsdag 19 december 2017
      • 11:43

      Wierden en Waddenkust.
      Wij zijn erg gecharmeerd van de mooie dorpen.en de inrichting van dit gebied.
      Kronkelwegen sloten en maren.
      Ze moete zo wie zo beschermd worden.
      De vergroting in de landbouw is ons een doorn in het oog.
      Van 50 hectare naar 200 tot 400 hectare is geen zeldzaamheid meer.
      Dit geeft extra inspanning aan de landbouw en iets meer creativiteit.
      Veel agraiers willen wel meewerken en ja een subsidie voor het instand houden zou mogelijk zijn, maar voor PvhN niet altijd noodzakelijk.
      Gedeelde kosten zou mooier zijn.
      Geld voor de gehele provincie trouwens.

    • j.k. buist
    • maandag 18 december 2017
    • 23:16

    Geachte Provincie

    Groningen heeft een rijk cultuurhistorische landschap wat de moeite van het behouden waard is.
    Wat betreft de natuur is het minder gesteld. Er is een gebrek aan diversiteit, de aangelegde natuurgebieden geven hieraan wat ruimte maar het blijven geïsoleerde plekken in een monotoom landschap.
    Het is volgens mij uiteindelijk in ieders belang dat er wordt ingezet op een gezond en divers (bodem) leven (insecten weide vogels, klein wild, e.d.). Vooral voor de insecten is er op korte termijn verbetering mogelijk en nodig.

    Vele voorgaande reactie's geven goede opties, enkele voorbeelden: inheemse bloemen langs de weg en op het land, snoei-houtwallen, sommige waterwegen (Sloten) ontzien van jaarlijkse baggeren, minder of zo mogelijk geen bestrijding middelen, biologische landbouw en veeteelt.
    Subsidies voor de boeren om hun land natuurvriendelijke te maken is een middel maar niet de oplossing.
    Belangrijker is dat het belang en volgens mij noodzaak van een diverse en gezonde natuurlijke omgeving wordt ervaren. Boeren en gemeente zijn door hun grootgrond bezit belangrijk spelers maar ook particulieren kunnen helpen door na te denken over gebruik van voor/achter tuin en het terug dringen van afval en gif stoffen in het huishouden.

    Als ik de reacties hier lees is er zeker draagvlak voor een gezond & natuurlijk Groningen.
    Op deze website zie ik tevens dat er al veel gedaan wordt. Ik hoop dit terug te kunnen zien in het landschap door meer en verschillende bloemen, insecten, vogels en vissen.

    Tip voor de Provincie: verspreid de kennis en informatie over hoe iedereen kan mee helpen via media/persoonlijke berichten en blijf doorzetten.
    Dit is een proces dat over generatie's zal moeten gaan.

    Succes

      • Marieke Bootsma Statenlid SP
      • dinsdag 19 december 2017
      • 21:58

      Dank voor uw reactie.
      U geeft aan dat we meer kennis verspreiden. Bij de mensen in de provincie zit heel veel kennis. Het zou misschien een idee zijn om bijeenkomsten te organiseren, waar mensen elkaar kunnen vertellen over hoe we goed voor Groningen kunnen zorgen.

    • j.j.hooft
    • dinsdag 19 december 2017
    • 11:53

    De biodiversiteit in de landbouw is veel te ver achteruitgegaan. Dat moet anders, zo wel in de akkerbouw als in de melkveehouderij.

    • Marien Bügel
    • dinsdag 19 december 2017
    • 15:50

    Goed dat u de mening van bewoners, burgers in het gebied vraagt.
    Als bewoner met ongeveer 20 jaar inzet voor landschap en cultuurhistorische waarden, toch wel een zucht, van weer... Er ligt al zoveel, zoals de nota Belvedere (wie weet het nog?) Het Landschaps Ontwikkelings Plan (LOP), Landschapkwaliteit en cultuurhistorische inventarisaties. Alles tot stand gekomen met ook veel vrijetijdsuren van participerende burgers. Veel vaak goede plannen, goede bedoelingen, maar vaak te weinig gerealiseerd.
    Toch enkele opmerkingen van mij.

    Landschap en ontwikkeling agrarische bedrijfsvoering en natuurwaarden.
    Velen en ook ik pleit voor een ontwikkeling naar natuurinclusieve landbouw. Maar of we het leuk vinden of niet, dat zal in veel gevallen niet lukken. Vooral in de noordelijke kleistreek zal de economische en fysieke schaalvergroting in de agrarische sector steeds verder gaan met consequenties voor het landschap. Om evenwicht aan deze ruimtelijke ontwikkeling te bieden is versterking van de karakteristieke ruimtelijke structuur nodig. De noordelijke kleistreek is van voor de bedijking een wadden - kwelderlandschap doorsneden met kwelderkreken en bewoning op wierden. Na de bedijking zijn deze kwelderkreken nog steeds herkenbaar in de verkavelingen en de waterlopen, de maren. De maren de diepen de tochten, vormen als het ware een bloedvatenstelsel in het landschap. Een kwetsbaar soms bijna onzichtbaar stelsel. Onze overheid, (provincie en gemeentes) zouden door een actief aankoop en uitruil beleid deze structuur kunnen versterken en daarmee het evenwicht herstellen. Dit kan door aan weerszijden een strook van vijf meter (beter tien meter) toe te voegen voor natuurvriendelijke oever en natuurranden. Daarmee ontstaat een aaneengesloten ecologische dooradering, buffer tussen landbouw en water (KRW) Door de brede rietkragen ontstaat weer een herkenbare ruimtelijke structuur. Agrariërs zijn verlost van lastige afkalvende oevers. Rekening houdend met natuurwaarden en agrarische belangen deze brede oeverstrook recreatieve ontsluiten met b.v. laarzenpad, of fietspaden. Dat komt ten goede aan de woonkwaliteit en de recreatieve ontwikkeling. De kaart van de provincie 'Kwaliteitskaart landschap, cultuurhistorie en ruimtelijke kwaliteit' geeft een goed beeld van de waterlopen als een landschappelijk bloedvaten stelsel. (zie ook de website Landschapsbeheer Groningen, de publicatie 'Maren Noord- Groningen, voorbeelden ideeën')

    De wierden, de oudste wierden ouder dan Rome.
    Zelfs mondiaal gezien is het wierdenlandschap van de noordelijk kleistreek van Friesland, Groningen en Ost- Friesland uniek. Na bewoning van vaak meer dan duizend jaar in onbedijkt landschap verschenen vooral door de invloed van de vele kloosters op bijna elke wierde een kerk. Geen gebied in Noord Europa heeft zo'n rijkdom aan prachtige romaanse en Romano-gotische kerken als noord Groningen en ook het wierden gebied van Friesland en Ost-Friesland. De wierden liggen met hun compacte bebouwing en kerktorens in het open landschap. Grote bedrijfsgebouwen. loodsen e.d. die zicht op de wierde belemmeren zijn niet gewenst. Ook het gasdossier, de versterking, hangt als een dreiging boven de karakteristieke historische bebouwing van de wierden. Het is een opgaaf om de schaal van eventueel noodzakelijk vervangende nieuwbouw aan te passen bij de oude bebouwing van de wierdekernen. Ga naar de tentoonstelling in Wierdenmuseum Ezinge, over het door de provincie ge-co-financierde waddenfonds project Terpen en wierden in Groningen en Friesland.

    Karakteristiek boomplanting langs wegen.
    De openheid van de noordelijke kleistreek is een belangrijke waarde. In de provinciale nota, LOP (Landschaps Ontwikkelingsplan Noord-Groningen) wordt een goed onderscheid gemaakt voor de verschillende gebieden zoals zoveel mogelijk openheid in de voormalige zeeboezems (zoals Reitdiepdal, Hunzenboezem - Aagtland, de Fivelboezem) de grootschalige openheid van de jonge landaanwinningen. De wierden en de oude boerderij- woonplaatsen als groene eilanden in de openruimte. Voor de wegbeplanting maakt het LOP een goede indeling. Zoals een hoofdstructuur op de oude kwelderruggen en meer secondaire structuren en gebieden waar doorgaande wegbeplanting niet gewenst is. Veel bomen worden de laatste tijd gekapt vanwege essentakziekte en ouderdom van populieren en abelen. Vaak blijkt dat (de verplichte) herplant niet mogelijk is. Kabels en leidingen die aangelegd zijn toen de bomen er al lang stonden, maken herplant onmogelijk vanwege de voorschriften van nuts bedrijven. Daardoor dreigen karakteristieke wegbeplanting (door sommigen de klooster galerijen van Groningen genoemd) te verdwijnen. Het provincie bestuur en gemeentes moeten de nodige plantruimte voor bomen ten minste dezelfde prioriteit geven als ruimte voor nutsvoorzieningen Herplant moet mogelijk zijn. Anders gaan karakteristiek lijnen in het landschap verloren.

    Agrarische- voormalige agrarische bedrijfbebouwing en asbest.
    Een dichter beschreef de historische boerderijen in Groningen als 'slapende beesten opdoemen in de nevel van het landschap'.
    De veelal kop-hals-romp-boerderijen met hun grote schuren waren oorspronkelijk met riet gedekt. In de vorige eeuw is het riet meestal vervangen door asbest-cement-golfplaat. Hoewel de gezondheidsrisico's al lang bekend waren (lijkt op gas dossier) heeft de overheid de productie en toepassing tot 1993 toegestaan. Dezelfde overheid verplicht nu de eigenaren voor 2024 alle asbesthoudende dakplaten te vervangen. Dat vraagt een enorme investering. LTO berekend de kosten op ca. €50 a €60 per m2 ex btw en dan moet de onderliggende constructie goed zijn en geen oud riet meer aanwezig. Het gemiddelde dakvlak van een één-kaps Groningerschuur ligt tussen de 700 en 1000 m2. Veel historische boerderijen hebben geen agrarische functie meer en zijn in particulier bezit of hebben een ander functie. De overheid verplicht. De overheid geeft met de ene hand subsidie (€4,50 m2) en int met de andere ca. het drievoudige aan btw (sommigen noemen dat diefstal). Particulieren kunnen de btw niet aftrekken, afschrijvingen niet ten laste van de winst brengen en hebben geen investeringsaftrek. Daar komt bij dat in het aardbevinggebied deze grote investeringen er nooit meer uitkomen. Als het gaat om financiering van uit leefbaarheid programma’s (leefbaarheidsfondsen comm. Meijer, Dialoogtafel) wordt vaak gezegd: "Het probleem is te groot om aan te pakken" De provincie en gemeente zouden zich hard moeten maken dat (ten minste in het aardbevinggebied) de sanering van asbestdaken van btw vrijgesteld wordt. Daarmee wordt de kans vergroot dat een deel van de karakteristieke schuren van de Groningen boerderijen behouden blijft.

    • Berend Groenveld
    • dinsdag 19 december 2017
    • 20:47

    ik vind dat hier in het Wierdenland en Waddenkust de verbinding tussen het ondernemen als zijnde veehouder/ akkerbouwer vs natuurrecreant centraal moet staan... dit houdt dus in dat hier een normaal inkomen als agrariër van het land moet zijn te halen, maar waarbij de natuur er niet onder heeft te lijden... dus dat men wel omdenkt om de natuur en geen roofbouw pleegt op/van het land... dit in samenhang met de beesten die er leven zoals Groninger Blaarkoppen en ook andere typische rassen die er in het land zijn en die hier ook nog voorkomen... Ik vind dat we deze rassen moeten omarmen om hier zo lang mogelijk van te kunnen genieten en deze rassen zijn ook nog eens robuuster en hebben minder antibiotica nodig..deze dieren geven dan misschien iets minder melk, maar ze zijn wel typisch voor dit landsdeel/provincie. Hiernaast vind ik het vanzelfsprekend dat de verschillen tussen akkerbouw en veeteelt moet blijven bestaan..... misschien wel meer variëteit in de akkerbouw waardoor dit weer een meer afwisselend landschap wordt... ik denk dan specifiek aan het verbouwen van koolzaad, of andere binnen- of buitenlandse rassen en dat het niet allemaal graag of mais land is wat men kan zien.

    • Wilma
    • woensdag 20 december 2017
    • 08:27

    Het open landschap van het Hoogeland is typerend voor het gebied. Ik vind het wel jammer dat er steeds meer licht vervuiling komt (waarom moet een fabriek uitgelicht worden?). Misschien is het een optie om rondom industrie gebieden toch maar bomen te zetten zodat, over de vlakte kijkend, de horizon niet meer alleen uit grote gebouwen e.d. bestaat. Meer wandelgebied langs natuurlijke watertjes zou mooi zijn. Verder zo mijn mogelijk het landschap aantasten.

    • B S Hoekstra
    • woensdag 20 december 2017
    • 23:49

    Nederland heeft maar liefst 85 % van zijn oorspronkelijke biodiversiteit verloren. In het boek van o.a. Dave Goulson, een verhaal met een angel wordt verteld dat in Engeland vroeger wel 40 plantensoorten per m2 in een weide zijn. Nu zijn dat hooguit 4.

    In Nederland zal dat een vergelijkbaar cijfer zijn. Ook is slechts 4 % van de weilanden bloemrijk. Kievitsbloemgraslanden zijn door intensivering van de landbouw en door veranderingen in de waterhuishouding bedreigd. De oppervlakte van de kivietsbloemassociatie wordt geschat op 123 hectare (uit Habitattypen 2003). Terwijl die in het begin van de 20ste eeuw nog ruim 2500 hectare besloeg.

    (Kritische) graslandsoorten, zoals de kemphaan en de grutto zijn zeer gevoelig voor de achteruitgang van het weideland. In heel Nederland zijn minder dan 10 broedparen van de kemphaan. Het treurige gevolg van de schaalvergroting in de landbouw en de klimaatopwarming. In Noord-Nederland is het nu even warm als in Lyon 30 jaar geleden.
    Mede daarom streeft Vogelbescherming Nederland naar 20 % bloemrijk, dus nat en voedselarm, grasland in 2020. Zeer geschikte potentiele gebieden liggen vooral in Noord-Nederland. Hier kan betrekkelijk makkelijk naar de volgende zaken worden gestreefd:
    • Verhoging waterpeil. Dit zorgt niet alleen voor meer voedsel maar weert ook grondpredatoren als vossen en marters
    • Gezonde bodems, vanwege relatief weinig industrialisatie
    • Natuurinclusieve landbouw. bijv. elke boer heeft tenminste 15 % van zijn grond een ecologische functie
    • Door demografische krimp en het niet hebben van een opvolger kan agrarische gebieden hun functie vervallen en kan dit in extensief landbouwgebied of natuur en waterbergingsgebied worden omgezet
    • Lange investerings en onderhoudskosten. Bijv. via vrijwilligers / studenten
    • Evt. ei en kuikenbescherming tegen predatoren.
    Ook hoop ik dat het daarom verplicht wordt om doel of adoptiesoortenbeleid ontwikkelen per gemeente Bijv. zoals gemeente Groningen en leeuwarden en veel gemeenten in Noord-Brabant en Limburg het hebben. bijv. de Gemeente Roermond adopteert o.a. de eekhoorn en de vlinder en de gemeente Leudal de bever.
    Verder zou het naar mijn idee verplicht moeten worden dat elke boer in Groningen te minste 15 % van zijn grond een ecologische functie te geven. dit met maatregelen die aantoonbaar werken, bijv. vogelakkers, plas-dras en laat maaien. De boeren moeten wel een langjarige en goede vergoeding krijgen en extra beloond bij goede resultaten. zie ook het initiatief rond Weide Weelde, WNF die met Campina samenwerkt voor weidevogels
    Het zou ook leuk zijn dat het weidevogelbolwerk (bij Winsum) bijv. de grutto adopteert. In 2015 leefden er nog slechts 1200 gruttobroedparen in Groningen. Gruttokuikens zijn gebonden aan laat gemaaid, licht bemest en kruidenrijk grasland met een hoog waterpeil.

    Adoptiesoorten zijn diersoorten die hoge voorwaarden stellen aan hun leefgebed. Een indicator zijn voor een goed leefgebied, waardoor andere soorten kunnen meeliften met beschermingsplannen (bijv. plas-dras of natuurvriendelijke oevers). De doelsoort is toch realistisch en geen fictie voor een gebied. Bijv. de ijsvogel versus europese zeearend voor de gemeente Groningen
    Ook kan natuurherstel tegelijkertijd met het inrichten van waterbergingsgebieden gepaard gaan. Voor elke gemeente in Groningen, Friesland en ander waterrijke gebieden, die gevoelig zijn voor bodemdaling en zeespiegelstijging is dit wenselijk .
    Verder is het wenselijk dat wanneer alle agrarische of bedrijfsgronden zijn functie verliest een plan ontwikkelen om het te kopen en te onderhouden of in te richten voor een kwetsbare diergroep, bijv. een wilde bijensoort.
    De bovenstaande maatregelen hoeven niet duur te zijn. studenten / stagiaires, of mensen met een werkervaringplaats kunnen een plan ontwikkelen om de bovenstaande doelen te realiseren en evt. te beheren.
    Bovendien kunnen nieuwe initiatieven ook kostendekkend zijn. Voorbeelden:
    • Op braakliggende grond kan vlas en hennep worden ingezaaid of wilg worden aangepland. Vlas en hennep kunnen als basis voor bijv. isolatiemateriaal dienen.
    • Burgers en bedrijven kunnen faunavoorzieningen en landschapselementen, bijv. bijenlinten en bloemrijke akkerranden adopteren voor een (jaarlijks) bedrag. Zie ook het initiatief van stichting Zonnestraal op Schouwen-Duiveland
    • Zie voor een mooie folder over bloemrijke bermen: Bluhende Vielfalt am Wegesrand
    • Stro, bermgras, loof (van bijv. suikerbieten) en boomsoorten als populier en wilg is prima biomassa voor in bijv. pelletkachels waarmee een gebouw of zelfs een wijk wordt verwarmd . Zie evt. de wijk Breecamp Oost, de gemeente Marum en Beetsterzwaag die dit voor gemeentelijke gebouwen toepast. Het Deense eiland Samso wordt nota bene geheel verwarmd op strobalen. Ook is het verspillen van restwarmte in Denemarken verboden. In de Groningse situatie is dit wenselijk voor de Eemshaven
    • Wilg kan een goedkope en goede water en bodemzuiveraar zijn
    • (Nieuwe )waterelementen in een landschap of wijk kunnen worden benut om huizen van water voor toilet, wasmachine en buitenkraan te voorzien.
    • Nieuwe waterelementen kunnen ook voor energie-opwekking zorgen. Een sloot kan al voor warmte en koelte zorgen. Bijv. het concept Smart Polder. Mogelijk ook betonkernactivering ?
    • Veel planten en dieren zorgen voor ecosysteemdiensten. Bijv. schapen en geitensoorten voor wol, bijen en vlinder s voor bestuiving, vleermuizen voor wegvangen schadelijke insectensoorten, ook zijn bepaalde diersoorten drager van toerisme.

    ik heb trouwens meegedaan met een module rond de energietransitie. De eindopdracht behelsde om van Nederland een snelle overgang te maken naar duurzame energie. Bij interesse kan ik dit mailen